Zestig jaar na de jaren Zestig


Het symposium mag dan verschoven zijn naar het voorjaar van 2022, we kunnen wel alvast beginnen aan de voorpret. Op deze pagina zullen we in de loop van komende weken diverse links plaatsen naar relevante achtergrondinformatie om zodoende een dossier samen te stellen over dit onderwerp. Leidraad is het werk van Geert Buelens: De jaren zestig.

In zijn boek De jaren Zestig beschrijft Geert Buelens de cultuurgeschiedenis van dit decennium en probeert hij alle verhalen van grote culturele, politieke en maatschappelijke veranderingen te schetsen en te begrijpen aan de hand van de werken van schrijvers, filmmakers, architecten, kunstenaars en andere creatieve krachten die deze periode hebben vorm gegeven en die de aanjagers waren van veranderingen die zichtbaar zijn tot in de huidige tijd. In zijn boek haalt de schrijver talloze voorbeelden aan en biedt hij een schat aan invalshoeken. Veel van het genoemde en besproken materiaal is op internet beschikbaar, al is het vaak niet eenvoudig om het ook daadwerkelijk te vinden. Het leek ons daarom een leuk extraatje voor alle geïnteresseerden in dit onderwerp en eventuele deelnemers aan het symposium, om het door ons gevonden materiaal, aangevuld met nog meer relevante onderwerpen, feiten, etc., via deze pagina voor iedereen beschikbaar te stellen. Het is niet de bedoeling volledig te zijn, dat is een onmogelijke opgave, maar we vertrouwen erop dat deze verzameling toch een redelijk beeld zal geven van wat er in de jaren zestig op alle maatschappelijk, politiek en cultureel vlak heeft afgespeeld en dat u als lezer op deze manier nog meer kunt genieten van onze sprekers. Mocht u zelf nog tips hebben, we horen het graag van u!

Veel plezier met het doorbladeren van dit dossier dat vanaf nu zal samengesteld worden. We starten met een bescheiden hoeveelheid materiaal, maar we vertrouwen er op dat gedurende het groeiproces dit initiatief voor steeds meer mensen een naslagwerk zal zijn voor alles wat met de jaren ’60 te maken heeft.

De uitgever Ambo Anthos

De uitgever zelf heeft al het nodige verzameld en dit is terug te vinden via deze link, wel even wat naar beneden scrollen. Meestal zijn het korte fragmenten, maar het is een mooie start. Via Instagram is ook visueel materiaal te bekijken. U moet zich dan wel aanmelden of registreren.

Films

Het benoemen van de ontwikkelingen in het medium ‘film’ is één van de middelen die Geert Buelens inzet om de vele verhalen en aspecten van de jaren zestig te schetsen en te begrijpen omdat volgens de auteur, de filmers als beeldend kunstenaars mede vorm gegeven hebben aan “de verlangens, angsten, ambities en pretenties van hun tijd… Regisseurs als Ingmar Bergmann, Michelangelo Anatonioni en Luc Godard… golden als goeroes wier werk werd geanalyseerd met een toewijding en devotie die in eerdere tijden enkel profeten en religieuze leiders te beurt vielen.”

In de mate van het mogelijke zullen we zoveel mogelijk links naar fragmenten of volledige weergave van de besproken films weergeven. Omdat het aangeboden materiaal nogal eens weer van het net wordt gehaald kan het zijn dat er in de loop van de tijd links niet meer werken. Mocht dit het geval zijn, kunt u het ons altijd melden. Naast fragmenten en volledige weergaves zullen we trachten ook zo veel mogelijk relevante achtergrondinformatie te geven. Tips zijn altijd welkom! De meeste achtergrondinformatie is eveneens afkomstig uit het boek De jaren Zestig van Geert Buelens.

Verleden

In dit eerste hoofdstuk van het boek komen een aantal tv-series over de jaren ’60 aan bod.

Arvingerne

Deze Deense serie is bij ons beter bekend als The legacy. Wanneer een extravagante, niet erg aangepaste moeder overlijdt worden haar kinderen achtergelaten met een grote puinhoop, de puinhoop van de jaren zestig.

The wonder years

Het verhaal van een tiener die opgroeit in een ‘suburban middle class family in de late jaren ’60 en de vroege jaren ’70. Een nostalgisch coming-of-ageverhaal. Meer informatie op de engelstalige Wikipedia en IMDb

Our Friends in the North

Speelt zich af in de industriestad Newcastle in het noorden van Engeland. De personages worden gevolgd van 1964 tot in 1995 waarbij ze vaak een puinhoop maken van hun privéleven en waarin de desintegratie van hun vroeger hechte arbeidersgemeenschap niet kunnen tegenhouden. Wikipedia en IMDb bieden meer informatie. De BBC noemt deze serie op haar site ‘One of the greatest ever TV dramas’.

Die Zweite Heimat

Een autobiografisch epos in 13 delen van Edgar Reitz waarin de artistieke, seksuele en politieke omwentelingen van de West-Duitse jaren zestig zich voltrekken in de levens van een stel jonge avantgardemuzikanten, schrijvers en filmmakers In München. Lange tijd lijken de kunsten hun ‘Zweite Heimat’ te zijn, maar het slot benadrukt vooral het belang van familie en roots (Buelens). Wikipedia en IMBd bieden meer achtergrondinformatie. Een andere bron is de site filmportal.de.

De serie bestaat uit de volgende delen:
Die Zeit der ersten Lieder (Hermann 1960)[1]
Zwei fremde Augen (Juan 1960–1961)[2]
Eifersucht und Stolz (Evelyne 1961)[3]
Ansgars Tod (Ansgar 1961–1962)[4]
Das Spiel mit der Freiheit (Helga 1962)[5]
Kennedys Kinder (Alex 1963)[6]
Weihnachtswölfe (Clarissa 1963)[7]
Die Hochzeit (Schnüsschen 1964)[8]
Die ewige Tochter (Fräulein Cerphal 1965)[9]
Das Ende der Zukunft (Reinhard 1966)[10]
Zeit des Schweigens (Rob 1967–1968)[11]
Die Zeit der vielen Worte (Stefan 1968–1969)[12]
Kunst oder Leben (1970)[13]

Verder hier nog een radio interview uit 2013 met Edgar Reitz over zijn werk Die Andere Heimat.

Klassieke en Bijbelse Oudheid

Cleopatra (1963)

Volgens Geert Buelens verraden de kijkcijfers en filmrecettes uit de jaren ’60 een bijzondere interesse voor de Bijbelse geschiedenis en de Antieke Oudheid, de tijd van het Amerikaanse Wilde Westen en de Tweede Wereldoorlog. Dit gold niet alleen voor de westerse wereld, maar ook voor de landen met en communistisch regime, al waren dan de insteek en de uitgangspunten van een heel andere orde. Een voorbeeld hiervan is de western Die Söhne der grossen Bärin (link naar de volledige film) die de best bezochte DDR-film uit de jaren ’60 was. In dit kader was ook Faraon(1966) (link naar de volledige film) een bijzondere productie. Het was het Poolse antwoord op de geldverslindende Hollywood productie Cleopatra(1963) (trailer) en trok in eigen land anderhalf keer zoveel bezoekers dan de Hollywoodproductie Cleopatra. Beide producties kunnen met recht massaspektakels genoemd worden waarbij het visuele aspect enorm belangrijk was. Bij de productie van Cleopatra leidde dit tot enorm veel problemen en moesten voor die tijd werkelijk enorme sommen geïnvesteerd worden, zoals ook blijkt uit een BBC-documentaire over het maken van de film. In de Poolse film werden de filmische aspecten juist weer ingezet om de symboliek in de film te dienen. Een volgende megaproductie die de Amerikaanse voorliefde voor historische en religieuze verhalen, waarbij alle productionele registers werden opengetrokken, illustreert is de film The Bible: The Beginning uit 1966. Ondanks de strenge Production Code uit 1930 kwamen de maker er mee weg om in deze stichtelijke rolprent Adam en Eva naakt te laten rondlopen, zij het dat er met strategisch geplaatste varens voor borsten en geslachtsdelen werd gewerkt. Conform de zedelijke vooroordelen koos men een Zweedse actrice omdat ‘naakt’ en ‘Zweedse film’ al sinds de jaren 50 synoniem leken (Buelens)

Andere spraakmakende historische drama’s in Hollywood waren Ben Hur(1959), Spartacus(1960), Barabbas(1961) en de evangelieverfilming The Greatest Story Ever Told. (De links verwijzen naar trailers)

De internationale western

De western is filmformat dat ook buiten de Verenigde Staten erg populair was, ook al vóór de jaren ’60. Een voorbeeld hiervan is de Tsjechische pastiche Limonádový Joe die reeds ontstond in de jaren ’40. In de verfilming van deze paardenopera uit 1964 werd op vernuftige wijze gedemonstreerd hoe Amerikaanse populaire cultuur, commercie en moraal onverbrekelijk met elkaar verbonden zijn. De film was ook een succes in het Westen, maar in de Sovjet Unie werd de rolprent na twee weken uit roulatie gehaald. De dubbele bodems waren de censors blijkbaar ontgaan en de film werd gezien als een echte western en dus verderfelijk.

In de jaren ’60 stonden televisieseries als Bonanza overal jarenlang bovenaan in de kijkcijferlijsten en Hollywood produceerde in die tijd maar liefst meer dan 300 westerns. Ook in voormalig Tsjecho-Slowakije, de voormalige DDR, West-Duitsland en Italië waren westerns absolute kaskrakers. In West-Duitsland waren het vooral de verfilmingen van de werken van de Duitse schrijver Karl May, vanaf de eerste uit de serie, Der Schatz im Silbersee, een gigantisch succes. Volgens de Geert Buelens was het vernuftige aan deze Karl May bewerkingen dat er een onverdachte omgeving werd gecreëerd om de Duitse schuld aan te kaarten. Naast deze zogenaamde sauerkrautwesterns, veroverden ook de spaghettiwesterns de wereld. De films van Sergio Leone werden vanaf de doorbraak van Per un pugno di dollari(1964, trailer) met hun onvergetelijke soundtracks van Ennio Morricone klassiekers.

Tijdens de jaren ’60 maakte het genre in Amerika een transformatie door die vaak in verband wordt gebracht met de culturele ontwikkeling in de Verenigde Staten zelf. Door de politieke moorden op de Kennedy’s en op Martrin Luther King verloor het land zijn optimistische onschuld en ontwaakte de natie langzaam uit de gecultiveerde amnesie wat betreft het eigen koloniale verleden en het racistisch handelen tegenover zwarten en de native Americans. Er duiken in de loop van de tijd steeds meer onafhankelijke vrouwen en respect vragende zwarten en indianen op. De Amerikaanse western werd dus zelfkritischer en net als in Europa zou hij in toenemende mate ingezet worden om kritiek uit te oefenen op de Amerikaanse bemoeienissen in Vietnam. Zo kunnen films als The Wild Bunch (trailer) en Butch Cassidy and the Sundance Kid (trailer) ook metaforisch gelezen worden als commentaar op het Amerikaanse buitenlandbeleid.

Ook in de muziek die het Wilde Westen als thema heeft zien we dat steeds meer heikele onderwerpen aan bod komen en dat de slechte behandeling van de oorspronkelijke bewoners door de blanke kolonisten aan de kaak wordt gesteld, zoals in Now That the Buffalo’s Gone (opname) van de Canadees-indiaanse zangeres Buffy Sainte Marie (documentaire) of The Ballad of Ira Hayes van Peter La Farge. Van deze laatste werden ook een aantal songs gecoverd door Johnny Cash op zijn conceptalbum Bitter Tears (opname van de song Drums met animatie). Indianen werden ook als symbool gebruikt voor vervolging in het algemeen, zoals in de film Tell Them Willie Boy is Here (1969 volledige versie). Geert Buelens geeft aan dat via regisseur Abraham Polonsky dat verhaal ook op en heel ander niveau resoneerde, namelijk het beroepsverbod dat de regisseur kreeg tijdens de communistenjacht begin jaren vijftig. De western als het medium om na te denken over de prijs van de door Amerikanen zo gekoesterde vrijheid kwam zo wel heel dicht bij de eigen tijd.

De Italiaanse westerns van Sergio Leone gingen met een cynische aanpak nog veel verder in het tonen van wat kapitalisme drijft en kan aanrichten, waarbij Once Upon a Time in the West (trailer) de kroon spant in de ontluistering van het Amerikaanse Westen.

De Tweede Wereldoorlog

bron: site rtlnieuws

De jaren zestig markeren volgens Buelens een bijzonder moment in de verwerking van de oorlog omdat in dit decennium omdat kwesties die politiek in musea pas veel later institutioneel verankerd raken in de maatschappij dan voor het eerst in film, literatuur en kunst systematisch afgetast, blootgelegd en bespreekbaar gemaakt worden. Na de jaren van weeropbouw kwam er nu tijd voor reflectie, zelfonderzoek en hommages. De oorlog werd ook een dwingend interpretatiekader voor verhalen die niet in 1939-1945 waren gesitueerd. In de Sovjetunie werd de Grote Patriottische Oorlog niet alleen geëerd in heldenepossen maar kwam ook voortdurend het structurele gemis dat de oorlog had veroorzaakt aan bod, ook in een komedie als Dewtschata (Meisjes) van Yuri Chulyukin (volledige versie, Engels ondertiteld) of de stadsfilm Ya shagayu po Moskve (Ik wandel door Moskou) . Met meer dan 25 miljoen slachtoffers was het land dan ook zwaar getroffen door de oorlog. Het in Sovjetboeken en -films voortdurend verwijzen naar de Grote patriottische Oorlog is in het Westen veelal als propaganda begrepen, maar kan ook niet anders dan gezien worden als een poging om recht te doen al het onmetelijke leed, het onbevattelijke verlies en de onvoorstelbare inzet van grote delen van de bevolking.

De honger naar informatie leek ondertussen onstilbaar. Naast films, documentaires en boeken publiceerden weekbladen over de hele wereld in de jaren ’60 vrijwel doorlopend min of meer historisch verantwoorde studies, heldenverhalen, fotoreportages en horrorstory’s.

Gebeurtenissen en feiten

In zijn boek haalt de auteur talloze events, gebeurtenissen en feiten uit de jaren zestig aan om zijn beschrijving van dit decennium te onderbouwen en in te kleuren. In de mate van het mogelijk zullen we hieronder per hoofdstuk zo veel achtergrondinformatie als mogelijk weer te geven. Het overzicht is uiteraard niet volledig maar geeft naar we hopen toch voldoende steun bij het lezen van De jaren zestig. Indien een onderwerp er zich toe leent zullen we via een link doorverwijzen naar een aparte pagina waarop dit onderwerp wordt besproken en uitgediept.

Verleden